Ludność i kultura

Print Friendly, PDF & Email

Ważną cechą Przybużskiego Polesia jest jego położenie na skrzyżowaniu trzech kultur: białoruskiej, ukraińskiej i polskiej, co doprowadziło do syntezy różnych tradycji etnicznych, przejawiających się w życiu codziennym, obrzędach, a zwłaszcza w języku. 

Specyfika dialektologiczna regionu może być interesująca nie tylko dla specjalistów, ale także dla miłośników egzotyki językowej. 

Obecny skład etniczny ludności na terenie transgranicznego rezerwatu biosfery “Polesie Zachodnie” kształtował się przez długi okres czasu pod wpływem złożonego zbioru czynników przyrodniczych, historycznych i społeczno-gospodarczych. 

Obecnie w tym regionie prawie cała populacja ludzka reprezentowana jest przez trzy ludy wschodniosłowiańskie z indoeuropejskiej rodziny językowej: Białorusinów, Ukraińców i Rosjan oraz przedstawicieli grupy zachodniosłowiańskiej – Polaków. Tytułowy naród tworzą Białorusini, których udział w ogólnej liczbie ludności regionu wynosi około 80%. 

Ukraińcy zajmują pierwsze miejsce wśród mniejszości narodowych, choć w obwodzie brzeskim jako całość Rosjanie zajmują pierwsze miejsce (około 10%). Udział innych narodowości wśród ludności zamieszkującej terytorium rezerwatu jest dość niewielki. 

Ale nie zawsze tak było. Przed II wojną światową znaczną część ludności regionu stanowili Żydzi. Tak więc, według danych pierwszego ogólnorosyjskiego spisu ludności z 1897 r., Żydzi stanowili około 10% ludności powiatu brzeskiego. A w miasteczku Domaczewo, które znajduje się na terenie rezerwatu, Żydzi stanowili większość ludności. Według danych spisu powszechnego w Polsce z 1931 r. w obwodzie brzeskim mieszkało 112248 Białorusinów  (95226 osób zostało oficjalnie zarejestrowanych jako “Tutejsze“, a tylko 17022 jako Białorusini), 50248 Polaków, 32089 Żydów, 17926 Ukraińców, 3075 Rosjan, 59 Niemców, 19 Czechów, 6 Litwinów, 2511 innych. 

Struktura religijna (wyznaniowa) ludności jest ściśle związana z narodowym składem ludności i historią kształtowania się terytorium etnicznego. Przed przyjęciem chrześcijaństwa ludność zamieszkująca terytorium planowanego rezerwatu była pogańs. Od X wieku chrześcijaństwo stopniowo rozprzestrzenia się wśród mieszkańców regionu. W czasach Wielkiego Księstwa Litewskiego prawosławie było uważane za religię państwową. Po Krewskiej Unii (1385) Kościół rzymskokatolicki zaczął wywierać większy wpływ. Wraz z migrantami, judaizm i protestantyzm przenikają tu od XVI wieku. Po przyjęciu Unii Brzeskiej w 1596 roku, Kościół Uniacki zaczął odgrywać wiodącą rolę dla mieszkańców regionu. Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej Polsko-Litewskiej (1795 r.) i przejściu terytorium współczesnej Białorusi pod jurysdykcję Rosji, wiodącą rolę ponownie objęło prawosławie. 

Na początku XX wieku udział wyznawców prawosławia w regionie wynosił około 80%, katolików – 7%, Żydów – 11%. Kiedy region wszedł w skład Polski (1921-1939), liczba wyznawców katolickich znacznie wzrosła, ale udział prawosławnych wśród wyznawców wynosił około 70%. Wraz z protestantami udział religii chrześcijańskich wynosił w tym okresie ponad 80 procent. Protestanci pojawili się po raz pierwszy na terenie planowanego rezerwatu w 1564 roku, kiedy to Mikołaj Radziwił założył dwie luterańskie kolonie dla Holendrów na prawym brzegu Bugu w pobliżu Domaczewa – Niejdorf i Niejbrow. Na początku XIX w. było około 300 protestantów. Obecnie w powiecie brzeskim zarejestrowanych jest około 40 parafii głównych nurtów religijnych. Wśród nich jest 25 prawosławnych, 2 katolików, 10 protestantów. Niewielu jest wyznawców innych religii i dlatego nie odgrywają oni ważnej roli w życiu duchowym społeczeństwa. 

Drewniane cerkwie i świątynie uważane są za niewątpliwy atut regionu. Najstarsze świątynie są doskonałymi przykładami kultowej architektury Polesia:  

Cerkiew św. Michała we wsi Czersk (XVII wiek) 
Cerkiew Ilińska we wsi Dubok (koniec XVIII wieku) 
Cerkiew  Przemienienia Pańskiego we wsi Miedno (XVIII wiek)
Cerkiew św. Łukasza (1905) w Domaczewie 
Przykładem późnego klasycyzmu jest Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (1854) w Domaczewie. 

Wsie zachowały elementy starego układu typowego dla regionu i wpisane w środowisko naturalne. Lokalne tradycyjne formy budowy domów mieszkalnych i budynków mieszkalnych są szeroko rozpowszechnione. Ich bogata dekoracja przyciąga uwagę. Domy te zachowały się i nadal są tu zamieszkane, gdzie łączy się je pod jednym dachem chaty i stajni. Wiele posiadłości położonych na obrzeżach wsi budowanych jest na zasadzie zagrody. 

Mieszkańcy pielęgnują pamięć o heroicznych i tragicznych wydarzeniach minionych wojen, opiekując się międzynarodowym cmentarzem pierwszej wojny światowej, gdzie pochowanych jest 1346 żołnierzy Rosji, Niemiec Kajserowskich, Austro-Węgier, Polski, miejsc bohaterskiej walki 1941-1944, pomników ofiar drugiej wojny światowej. 

Miejsce pamięci ofiar I wojny światowej 
Pomnik w miejscowości Stradycze 
Pomnik we wsi Priłuki 
Pomnik 55 ofiar sierocińca Domaczewskiego.