Lokalizacja fizyczna i geograficzna

Print Friendly, PDF & Email

WARUNKI FIZYCZNE

Przybużskie Polesie znajduje się w południowo-zachodniej części Białorusi, w okręgach brzeskim i maloryckim obwodu brzeskiego, w najcieplejszej części naszego kraju. Region ten nie był narażony na promieniowanie i nie ma potencjalnych źródeł zagrożeń dla środowiska. Wszystko to stwarza korzystne warunki dla zachowania unikalnych naturalnych kompleksów, produkcji ekologicznie czystych produktów i poprawy stanu zdrowia ludności.

Granica rezerwatu na zachodzie przebiega wzdłuż zachodniego Bugu, na południu wzdłuż granicy Ukrainy i Białorusi, na wschodzie wzdłuż granicy powiatów maloryckiego i brzeskiego, a na północy przez kwartalne przesieki leśnictwa brzeskiego.

Na terytorium rezerwatu znajdują się 2 sielsowiety (rady wsi): Tomaszowski, Znamienski i 1 possowiet (rada miasteczka) – Domaczewski. Ponad 8000 osób mieszka w 30 miejscowościach.

Współrzędne geograficzne:

  • Punktem centralnym jest 23°39′16″ E, 51°43′43″ N;
  • Punkt najbardziej wysunięty na północ to 23°51′56″ E, 51°57′00″ N;
  • Punkt najbardziej wysunięty na wschód – 23°55′18″ E, 51°54′28″ N;
  • Punkt najbardziej wysunięty na południe – 23°40′30″ E, 51°29′58″ N;
  • Punkt najbardziej wysunięty na zachód – 23°31′45″ E, 51°43′4″ N

Najwyższym punktem jest góra Selachińska – 182,6 m n.p.m. Dolny punkt lądowy: granica rzeki Spanówki – 139 m n.p.m. Dolny punkt zanurzenia: dno jeziora Białe – 126,4 m nad poziomem morza.

Zgodnie z podziałem na strefy geobotaniczne Białorusi, obszar rezerwatu biosfery należy do południowej części strefy leśnej, podstrefy lasów liściastych i mieszanych.

Klimat jest umiarkowany kontynentalny, niestabilny, wilgotny. Średnia roczna temperatura wynosi +7,4°C, w lipcu +18,8°C, w styczniu -4,4°C. Średnie roczne opady atmosferyczne: 548 mm.

 

“CECHY HYDROGRAFICZNE”

Główną rzeką rezerwatu biosfery Polesie Przybużskie jest Zachodni Bug, który biegnie wzdłuż zachodniej granicy, a dzięki swojej długiej strefie granicznej zachował naturalny kanał i nieskazitelną przyrodę na terenach zalewowych. Przez teren rezerwatu przepływają również małe rzeki: Spanówka (w górnym biegu rzeki Pryrwa), Sieredowa Rzeczka, Kopajówka.

Zasoby wodne obejmują również wiele strumieni bez nazwy i systemu kanałów melioratywnych.

Największym zbiornikiem rezerwatu biosfery jest staw towarowy w systemie sztucznych zbiorników hodowli ryb “Stradocz”. Łącznie na omawianym obszarze znajduje się około 130 jezior, z nich 7 to duże jeziora śródlądowe, które tworzą grupę jezior brzeskich.

Najmniejsze cieki wodne w rezerwacie biosfery to strumienie źródlane, których jest około 10 w tym obszarze.

Przeciętny obszar podmokły wynosi około 28%, ale część wschodnia (Przydnieprowskie Polesie) i część zachodnia, podążająca w kierunku Bugu, są mniej podmokłe.

 

CECHY KRAJOBRAZU

Podstawą krajobrazową rezerwatu biosfery są lasy, które zajmują 62% terytorium, bagna i obszary wodne – 6,4%. Ogólnie rzecz biorąc, nienaruszone obszary naturalne stanowią około 72%.

Obszar Przybużskiego Polesia jest częścią Maloryckiej równiny polodowcowej, która z kolei jest częścią rozległej równiny Wołyńskiej. W granicach obszaru występują krajobrazy równiny morenowej łagodnej i płaskofalowej równiny polodowcowej (absolutnie dominującej), tarasy zalewowe i śródlądowe, a także typowe krajobrazy wodne. Na terenie regionu ujawniają się rzadkie gatunki krajobrazów, różne obiekty geomorfologiczne, wydmy, kompleksy torfowisk i torfowisk przejściowych, jeziora, małe i duże cieki wodne. Pod względem różnorodności geomorfologicznej i rozmieszczenia dawnych wydm kontynentalnych rezerwat biosfery jest jednym z najbardziej wyrazistych regionów Białorusi.

 

FAUNA

Obszar Przybużskiego Polesia charakteryzuje się dużą różnorodnością biotopów, co skutkuje dużą różnorodnością reprezentowanych tu gatunków zwierząt. 310 gatunków zwierząt kręgowych to najbardziej zbadana grupa. Spośród 47 gatunków ryb i ryb zamieszkujących nasz kraj, reprezentowane są tutaj 32, wszystkie 7 białoruskich gatunków gadów i 13 białoruskich gatunków płazów. Awifauna jest najbogatsza i najbardziej zróżnicowana. Spośród 312 gatunków ptaków odnotowanych na Białorusi około 220 gatunków można znaleźć na terenie rezerwatu, a ponad 160 z nich gniazduje. Wśród ptaków najliczniej reprezentowani są przedstawiciele następujących grup: – 89 gatunków, siewki – 27 gatunków, gęsi – 19 gatunków, jastrzębie – 14, dzięcioły – 9. Ssaki reprezentowane są przez 60 gatunków, co stanowi więcej niż w jakimkolwiek innym chronionym obszarze Białorusi. Różnorodność krajobrazów i lasów determinuje różnorodność ich mieszkańców. Obok gatunków zamieszkujących europejskie lasy liściaste m.in. to: dzięcioły zielone (Picus viridis) i dzięcioły białolistne (Dendrocopos leucotos), siniaki (Columba oenas), pleszki zwyczajne (Phoenicurus phoenicurus), muchołówki białoczelne (Ficedula albicollis),także można spotkać ptaków z lasów tajgi : muchołówkę małą (Ficedula parva), krzyżodzioba świerkowego (Loxia curvirostra), gila zwyczajnego (Pyrrhula pyrrhula), orzechówkę zwyczajną (Nucifraga caryocatacetes), włochatkę zwyczajną (Aegolius funereus) itp.

Prawie wszystkie gatunki dzięciołów zamieszkujących Europę są odnotowywane w obszarze leśnym. Gatunki z Czerwonej Księgi obejmują dzięcioły zielone (Picus viridis) i dzięcioły białe (Dendrocopos leucotos), rzadki dzięcioł szary (Picus canus) i dość powszechny, największy członek zespołu to dzięcioł czarny (Dryocopus martius). Syryjskie dzięcioły żyją w osiedlach.

W rezerwacie znajduje się 49 gatunków ptaków, 9 gatunków ssaków, 2 gatunki gadów, 2 gatunki płazów, 2 gatunki ryb i około 30 gatunków zwierząt bezkręgowych, które zostały uwzględnione w trzecim wydaniu Czerwonej Księgi Republiki Białoruś.

Na zbiornikach wodnych zwykły typ to bąk, spotyka się bączek. Na terenach zalewowych i w stawach gniazdują duże kolonie rybitw białowąsych, czarnych i białoskrzydłych. Tutaj też, szare perkozy gnieżdżą się w gniazdach. Wspólnymi mieszkańcami trzcinowisk są orlik krzykliwy, sikorka(Panurus biarmicus) i (Locustella luscinioides), które są rzadkie i chronione w Europie. Również na stawach można zobaczyć jedną z najrzadszych kaczek w Europie – gatunek zagrożony globalnie – kaczkę białooką. Wzdłuż brzegów rzeki na suchych łąkach stepowych oraz na suchych piaszczystych wyspach znajdują się małe gniazda rybitwy białoczelnej ( Sterna albifrons) i sieweczki obrożnej (Charadrius hiaticula) . Na podmokłych łąkach, kolejnym zagrożonym gatunkiem ptaków z rodziny bekasowatych jest rycyk.

Wiosną i jesienią, w okresie migracji, na zbiornikach wodnych gromadzi się duża liczba rzadkich ptaków drapieżnych: orzeł bielik (Haliaeetus albicilla), rybołów (Pandion haliaetus), orzeł przedni (Aquila chrysaetos), kobuz (Falco subbuteo). Można również zaobserwować rzadkie gatunki bodźców: Biegus krzywodzioby (Calidris ferruginea), Biegus zmienny (Calidris alpine), Biegus mały (Calidris temmincki), Great Kwokacz (Tringa nebularia), Sieweczka obrożna (Charadrius hiaticula). Zimą była zauważona Sikora lazurowa (Parus cyanus).

Występuje 16 gatunków nietoperzy, w tym gatunki chronione: mopek zachodni, nocek Natterera. Inne rzadkie w Europie ssaki to: łosie, wilki, borsuki, orzesznice leszczynowe i popielice szare, bobry, wydry.

Na stawach hodowlanych pospolitym gatunkiem jest żółw błotny (Emys orbicularis). Siedliska ropuchy paskówki (Bufo calamita) znane są w pobliżu wsi Miedno. Świat bezkręgowców jest wyjątkowo bogaty, ale słabo zbadany. W starych wydrążonych dębowych lasach mieszkają pachnica dębowa, niepylak apollo i bagnik nadwodny. W sumie znanych jest około 30 gatunków owadów zawartych w Czerwonej Księdze Republiki Białoruś.

 

FLORA

Flora Polesia Przybużskiego ma ponad 700 gatunków wyższych roślin naczyniowych. Polesie Przybużskie jest jedynym miejscem w Europie Wschodniej gdzie rośnie osmunda, i tylko na białoruskim Polesiu rosną wąkrotka i gnidosz. Na początku lat 90. ubiegłego wieku odnotowano tu austriacką jemiołę, nową roślinę drzewiastą dla Białorusi.

Znajdziemy tu gatunki subarktyczne (mącznica, bagno zwyczajne) , przedstawicieli tundry i gatunków pontyjskich (koniczyna pagórkowa, pięciornik srebrny, tymotka stepowa, kostrzewa poleska) – przedstawicieli stepów południowych; gatunki borealne (wietlica samicza, bobrek trójlistkowy, czarna jagoda, borówka bagienna, borówka brusznica, knieć błotna, widłak gajowy, jednoroczna, świerk pospolity, wierzba krucha) – gatunki obojętne występujące w strefie tajgi (grab pospolity, wiąz szypułkowy i wiąz szorstki, lipa drobnolistna, przylaszczka pospolita, gwiazdnica wielkokwiatowa, podagrycznik pospolity, kopytnik pospolity) – typowi mieszkańcy lasów mieszanych i szerokolistnych w Europie; Gatunki atlantyckie (żarnowiec miotlasty, szczotlicha, wrzos) – rosnące w nadbrzeżnej części Europy i gatunki sarmackie (goździk piaskowy, krwiściąg lekarski, traganek piaskowy, mieczyk dachówkowaty) – wspólne dla kontynentalnych lasów borealnych i stepów.

Rośnie tu ponad 30 gatunków roślin i grzybów wymienionych w Czerwonej Księdze Republiki Białoruś. Bardzo rzadka roślina wodna, aldrovanda vesiculosa (aldrowanda pęcherzykowata), występuje w zbiornikach wodnych rezerwatu. Jest to trawiasta roślina wodna o lekko nitkowatej rozgałęzionej łodydze o długości 5-10 cm. Liście rośliny są wyposażone we wrażliwe włosy, które tworzą aparat do łapania. Wychwytując małe skorupiaki i owady, roślina je trawi i przyswaja składniki odżywcze. Roślinność tego obszaru, zwłaszcza południowej i środkowej części rezerwatu, jest interesująca przede wszystkim ze względu na rosnącą tu różnorodność storczyków. Wśród rozrzedzonych lasów liściastych i iglasto-szerokolistnych w pobliżu krawędzi, na glebach bogatych w wapń rośnie jeden z najpiękniejszych i najrzadszych storczyków strefy umiarkowanej – obuwik pospolity (Cypripedium calceolus). Roślina ma 25-50 centymetrów wysokości, duże liście i duże piękne żółtawe ciemno-fioletowe kwiaty do 8 centymetrów. W lasach liściastych i lekko iglastych, na suchych polanach leśnych i na skraju lasu rośnie kruszczyk rdzawoczerwony (Epipactis atrorubens), na omszałych obszarach lasów iglastych, mieszanych i liściastych , w zacienionych miejscach można spotkać żłobik koralowy(Corallorhiza trifida), a Dactylorhiza majalis (kukułkę), który stał się niezwykle rzadki w Europie, można znaleźć na otwartych zalesionych bagnach i podmokłych łąkach. Jedna z niewielu białoruskich lian, bluszcz pospolity, tworzy baldachim pod koroną dębów. Pod dębami i grabami znajdują się też podkolan zielonawy (Platanthera chloranta), buławnik czerwony (Cephalanthera rubra) oraz listera jajowata(Listera ovate) w wilgotnych lasach iglastych i liściastych. Na obrzeżach otwartych bagien leśnych, na podmokłych łąkach i obrzeżach lasów można zobaczyć rzadkie, piękne rośliny – kosaciec syberyjski (Iris sibirica) i mieczyk dachówkowaty (Gladiolus imbricatus).

Prawie wszystkie formacje leśne Białorusi, z wyjątkiem szarolchowych, reprezentowane są przez małe fragmenty lub masywy roślinności leśnej. Główne gatunki tworzące las to: sosna, olcha czarna, brzoza, dąb. W drzewostanie reprezentowane są również lasy grabowe, świerkowe, klonowe, lipowe, jesionowe i osikowe. Ciekawe i unikalne zbiorowiska leśne w pobliżu gospodarki rybnej Stradocz. Tutaj są suche wydmy kontynentalne porośnięte lasami sosnowymi, torfowiska przejściowe i wysokie przeplatają się z małymi otwartymi i zaskorupiałymi torfowiskami nizinnymi i czarnymi torfowiskami olchowymi. Podatlantyckie i środkowoeuropejskie lasy dębowe i dębowo-grabowe ze społecznościami leśnymi zachodniej tajgi reprezentowane są przez lasy świerkowe rosnące na obszarach wyspiarskich poza ich zasięgiem i będące największymiz wyspiarskich lasów świerkowych na Białorusi.

Na terenie Polesia Przybużskiego znajdują się lasy łęgowe, typowe europejskie lasy szerokolistne i północne lasy tajgi, lasy jałowcowe i wrzosowiska podmokłe oraz zanikające, niezwykle rzadkie dla Białorusi, zbiorowiska piaszczystych łąk. Na terenach zalewowych Bugu Zachodniego i Kopajówki zachowały się naturalne nizinne łąki eutroficzne, a na terenach zalewowych Bugu Zachodniego – fragmenty łąk stepowych. Małe torfowiska, głównie nizinne, ale także fragmenty torfowisk przejściowych i wysokich rozsiane są wśród lasów nizinnych.